Limited şirket müdürünün sorumluluğu, kural olarak kanundan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerin kusurla ihlal edilmesi halinde doğar; bu durumda müdür şirkete, ortaklara ve şirket alacaklılarına karşı verdiği zarardan kişisel olarak sorumlu olabilir. Bunun yanında vergi ve diğer kamu alacakları bakımından, şirketten tahsil edilemeyen alacaklar için kanuni temsilci sıfatıyla müdürün şahsi malvarlığına başvurulmasına imkân tanıyan özel düzenlemeler bulunur.
Limited şirketlerde müdürlük çoğu zaman ortaklardan birinin üstlendiği, günlük işlerin doğal bir parçası gibi görülen bir görevdir. Oysa müdürlük, Türk Ticaret Kanunu ve vergi mevzuatı bakımından ciddi kişisel sonuçlar doğurabilecek bir sıfattır. Aşağıda bu sorumluluğun hangi hallerde doğduğu ve nasıl yönetilebileceği özetlenmektedir.
Limited Şirkette Müdür Kimdir?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 623. maddesine göre şirketin yönetimi ve temsili şirket sözleşmesiyle düzenlenir. Yönetim ve temsil, müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa, tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir; ancak en az bir ortağın şirketi yönetim hakkı ve temsil yetkisi bulunmalıdır. Müdürlerden biri tüzel kişi ise bu görevi onun adına yerine getirecek bir gerçek kişi belirlenir.
Müdürler, kanunla veya şirket sözleşmesiyle genel kurula bırakılmamış yönetim konularında karar almaya ve bu kararları yürütmeye yetkilidir. Yetkinin genişliği, sorumluluğun da genişliği anlamına gelir.
Müdürün Temel Yükümlülükleri
TTK’nın 626. maddesi, müdürlerin ve yönetimle görevli kişilerin görevlerini tüm özeni göstererek yerine getirmesini ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözetmesini öngörür. Aynı maddeye göre şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemiş veya diğer tüm ortaklar yazılı olarak izin vermemişse müdürler şirketle rekabet oluşturan bir faaliyette bulunamaz. Müdürler, ortaklar için öngörülen bağlılık borcuna da tabidir.
Bu yükümlülükler pratikte şu sorularla somutlaşır: Kararlar yeterli bilgiyle mi alındı? Şirket menfaati ile kişisel menfaat çatıştı mı? Kanuni defter, beyan ve bildirimler zamanında yapıldı mı?
Limited Şirket Müdürünün Sorumluluğu: Hukuki Sorumluluk
TTK’nın 644. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, anonim şirketlerde kurucuların, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve tasfiye memurlarının sorumluluğunu düzenleyen 553. maddenin limited şirketlere de uygulanacağını belirtir. Buna göre:
- Müdürler, kanundan ve şirket sözleşmesinden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse hem şirkete hem ortaklara hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur (md. 553/1).
- Kanuna dayanarak bir görevi veya yetkiyi başkasına devreden kişi, devralanın seçiminde makul özeni göstermediği ispat edilmedikçe devralanın fiil ve kararlarından sorumlu olmaz (md. 553/2).
- Hiç kimse kontrolü dışında kalan kanuna veya şirket sözleşmesine aykırılıklar ya da yolsuzluklar nedeniyle sorumlu tutulamaz (md. 553/3).
Birden fazla kişinin aynı zararı tazminle yükümlü olması halinde, her biri kusuruna ve durumun gereklerine göre zararın şahsen kendisine yükletilebildiği ölçüde diğerleriyle birlikte müteselsilen sorumlu olur (md. 557). Bu düzenleme “farklılaştırılmış teselsül” olarak anılır ve her müdürün kendi kusuruyla orantılı bir sorumluluk taşımasını hedefler.
Sorumluluk davası açma hakkı, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her halde zararı doğuran fiilden itibaren beş yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil Türk Ceza Kanunu’na göre daha uzun zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa o süre uygulanır (md. 560).
Vergi ve Kamu Alacaklarından Doğan Sorumluluk
Limited şirket müdürünün sorumluluğu içinde en çok gözden kaçan alan, kamu alacaklarıdır. İki temel düzenleme öne çıkar:
| Düzenleme | Özü |
|---|---|
| 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, md. 10 | Tüzel kişilerin vergi ödevleri kanuni temsilcileri tarafından yerine getirilir. Bu ödevlerin yerine getirilmemesi yüzünden şirketin varlığından alınamayan vergi ve bağlı alacaklar, ödevi yerine getirmeyenlerin varlıklarından alınır. |
| 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, mükerrer md. 35 | Tüzel kişinin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin şahsi malvarlıklarından tahsil edilir. |
Her iki düzenlemede de şirketin tasfiye haline girmesi veya tasfiye edilmesi, kanuni temsilcilerin önceki dönemlere ait sorumluluğunu kaldırmaz. Ayrıca 6183 sayılı Kanun’un 35. maddesi, müdür olsun olmasın limited şirket ortaklarının, şirketten tahsil edilemeyen amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumlu olacağını düzenler. Müdür aynı zamanda ortak ise bu iki sorumluluk birlikte gündeme gelebilir. Hangi hükmün hangi koşullarla uygulanacağı somut olaya göre değerlendirilmelidir. Konunun vergi boyutu için vergi hukuku sayfasına bakılabilir.
Limited Şirket Müdürünün Sorumluluğu Nasıl Yönetilebilir?
- Yetki ve görev dağılımını yazılı hale getirin: Birden fazla müdür varsa görev paylaşımı ve devirler belgelenmelidir; 553. maddenin ikinci fıkrası bu belgelemenin önemini gösterir.
- Kararları gerekçeleriyle kayda geçirin: Önemli işlemlerde hangi bilgiye dayanılarak karar verildiğinin belgelenmesi, özen yükümünün yerine getirildiğini göstermeye yardımcı olur.
- Vergi ve SGK ödevlerini düzenli izleyin: Beyan ve ödeme takvimi, sorumlu kişileri belli bir kontrol listesiyle takip edilmelidir.
- Çıkar çatışmalarını açıklayın: Rekabet yasağı ve bağlılık borcu, şirket ile müdürün kişisel işleri arasında net bir çizgi gerektirir.
- Görev değişikliklerini sicile yansıtın: Müdürlükten ayrılma veya yetki değişikliğinin ticaret siciline zamanında yansıtılması, sorumluluğun hangi döneme ait olduğunu belirlemede önem taşır.
Yönetim organındaki kişilerin kişisel sorumluluğunu azaltmaya yönelik genel önlemler, yönetim kurulu üyelerinin kişisel sorumluluğunu azaltmanın yolları yazısında da ele alınmaktadır. Korumanın göreve ve risk yoğunluğuna göre planlanması ise şirketlerde risk odaklı koruma yaklaşımının temelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Limited şirket müdürü şirketin tüm borçlarından sorumlu mudur?
Hayır. Özel hukuk borçları bakımından müdür, kural olarak yükümlülüklerini kusuruyla ihlal etmesi ve bundan zarar doğması halinde sorumludur. Kamu alacakları bakımından ise VUK md. 10 ve 6183 sayılı Kanun’un mükerrer 35. maddesindeki özel kurallar uygulanır.
Müdürlükten ayrılmak geçmiş dönem sorumluluğunu ortadan kaldırır mı?
Görevden ayrılma, görev süresi içindeki işlemlerden doğan sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Zamanaşımı süreleri ve kamu alacaklarına ilişkin özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
Ortak olmayan müdür de vergi borcundan sorumlu tutulabilir mi?
Kanuni temsilcilere ilişkin hükümler, temsilcinin ortak olup olmamasına göre ayrım yapmaz. Bu nedenle ortak olmayan müdür de kanuni temsilci sıfatıyla bu düzenlemelerin kapsamına girebilir.
Ortaklar müdürü görevden alabilir mi?
TTK’nın 630. maddesine göre genel kurul müdürü görevden alabilir; her ortak da haklı sebeplerin varlığında yönetim ve temsil yetkisinin kaldırılmasını veya sınırlandırılmasını mahkemeden isteyebilir.
Sonuç
Limited şirket müdürünün sorumluluğu, ticaret hukukundan doğan kusura dayalı sorumluluk ile vergi ve kamu alacaklarından doğan özel sorumluluğun birleşiminden oluşur. Görev dağılımının yazılı olması, kararların belgelenmesi ve kamu yükümlülüklerinin düzenli izlenmesi, bu sorumluluğun öngörülebilir biçimde yönetilmesine yardımcı olur. Şirketinize özgü durumun değerlendirilmesi için bir hukukçudan destek almanız önerilir.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, md. 553, md. 557, md. 560, md. 623, md. 626, md. 630 ve md. 644
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, md. 10
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, md. 35 ve mükerrer md. 35
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
