Ticari davalarda arabuluculuk, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılan bir dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu nedenle ticari bir alacak için mahkemeye gitmeden önce arabuluculuk sürecinin doğru yürütülmesi gerekir.
Zorunlu arabuluculuk, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na eklenen 5/A maddesiyle düzenlenmiş; sürecin işleyişi ise 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nun 18/A maddesinde ayrıntılı biçimde gösterilmiştir. Aşağıda, şirketlerin dava açmadan önce bilmesi gereken temel noktalar özetlenmektedir.
Ticari Davalarda Arabuluculuk Hangi Davaları Kapsar?
Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesinin birinci fıkrasına göre, Kanun’un 4. maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan konusu bir miktar para olan şu davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır:
- Alacak davaları,
- Tazminat davaları,
- İtirazın iptali davaları,
- Menfi tespit davaları,
- İstirdat davaları.
İtirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları, 7445 sayılı Kanun’la 2023 yılında yapılan değişiklikle maddeye açıkça eklenmiştir. Bu nedenle icra takibine yapılan itiraz üzerine açılacak itirazın iptali davasında da ticari nitelikteki uyuşmazlıklar için önce arabuluculuk yoluna gidilmesi gerekir.
Bir davanın “ticari dava” sayılıp sayılmadığı ise TTK’nın 4. maddesine göre belirlenir. Bu maddeye göre, her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan hukuk davaları ile tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın Kanun’da sayılan konulardan doğan davalar ticari dava sayılır. Konusu bir miktar para olmayan ticari davalar ise bu dava şartının kapsamı dışında kalır.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
6325 sayılı Kanun’un 18/A maddesi, dava şartı olarak arabuluculuk sürecini adım adım düzenler:
- Başvuru: Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna, büro kurulmayan yerlerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğüne yapılır.
- Arabulucunun belirlenmesi: Arabulucu, büro tarafından listeden belirlenir. Taraflar listedeki bir arabulucu üzerinde anlaşırlarsa o arabulucu görevlendirilir.
- Bilgilendirme ve ilk toplantı: Arabulucu tarafları görevlendirme hakkında bilgilendirir ve ilk toplantıya davet eder. Avukatı bulunsa bile asıl taraf da bilgilendirilir.
- Görüşmeler: Ticari davalarda arabulucu, başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hallerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK md. 5/A/2).
- Son tutanak: Taraflara ulaşılamaması, tarafların katılmaması, anlaşma veya anlaşamama hallerinde arabulucu süreci sona erdirir ve son tutanağı düzenler.
Karşı taraf, arabuluculuk bürosunun yetkisine en geç ilk toplantıda, yetkiye ilişkin belgeleri sunarak itiraz edebilir. Bu durumda dosya sulh hukuk mahkemesine gönderilir ve yetki itirazı mahkemece karara bağlanır.
Anlaşma Olursa Ne Olur?
Tarafların anlaşması halinde düzenlenen anlaşma belgesi önemli sonuçlar doğurur. 6325 sayılı Kanun’un 18. maddesine göre ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır. Ayrıca anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.
Bu nedenle anlaşma belgesinin kapsamının açık yazılması gerekir: Hangi alacakların, hangi vadelerle ödeneceği ve fer’ilerin (faiz, masraf) akıbeti belirsiz bırakılırsa yeni bir uyuşmazlık doğabilir.
Anlaşma Olmazsa Dava Açarken Nelere Dikkat Edilmeli?
Anlaşma sağlanamazsa dava yolu açılır. Ancak 18/A maddesinin ikinci fıkrası iki önemli kural getirir:
- Davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süreye uyulmazsa dava usulden reddedilir.
- Arabulucuya hiç başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (md. 18/A/15). Dava açılmadan önce ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alınmışsa, ilgili kanunlarda öngörülen dava açma süresi de bu dönemde işlemez (md. 18/A/16).
İlk Toplantıya Katılmamanın Sonuçları
Ticari davalarda arabuluculuk sürecini önemsememek ileride maliyet doğurabilir. 18/A maddesinin on birinci fıkrasına göre, geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine hükmedilecek vekâlet ücreti yarı oranında belirlenir. Bu hüküm, 7531 sayılı Kanun’la 2024 yılında son halini almıştır. Her iki taraf da ilk toplantıya katılmazsa yargılama giderleri tarafların kendi üzerinde bırakılır.
Tahkim Şartı Olan Sözleşmelerde Durum
Özel kanunlarda tahkim veya başka bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoluna başvurma zorunluluğu bulunan ya da taraflar arasında tahkim sözleşmesi olan hallerde, dava şartı olarak arabuluculuğa ilişkin hükümler uygulanmaz (md. 18/A/18). Bu nedenle ticari sözleşmelerdeki uyuşmazlık çözüm maddesinin önceden gözden geçirilmesi, hangi yolun izleneceğini belirlemek açısından önemlidir. Ticari sözleşmelerin hazırlanmasına ilişkin genel çerçeve için ticaret hukuku sayfasına bakılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ticari davalarda arabuluculuk her ticari dava için zorunlu mu?
Hayır. Zorunluluk, ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarıyla sınırlıdır. Konusu para olmayan ticari davalar bu kapsamda değildir.
İcra takibine itiraz edildiğinde doğrudan itirazın iptali davası açılabilir mi?
Uyuşmazlık ticari nitelikteyse, itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. İcra süreçlerinin genel işleyişi için icra ve iflas hukuku rehberi incelenebilir.
Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
Ticari davalarda arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir.
Arabuluculukta anlaşmaya varılırsa dava açılabilir mi?
Anlaşmaya varılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz. Anlaşma kapsamına girmeyen konular için ise genel kurallar uygulanır.
Sonuç
Ticari davalarda arabuluculuk, para alacağına dayanan ticari uyuşmazlıklarda dava açmanın ön koşuludur. Başvurunun doğru büroya yapılması, ilk toplantıya katılım, son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi ve anlaşma belgesinin açık yazılması, sürecin sonucunu doğrudan etkiler. Şirketinize özgü durumun değerlendirilmesi için bir hukukçudan destek almanız önerilir.
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, md. 4 ve md. 5/A
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, md. 18 ve md. 18/A
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş yerine geçmez.
